Tzw. ustawa antyspreadowa weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r. Jej celem było ukrócenie praktyki banków polegającej na dowolnym ustalaniu kursu CHF, według którego rozliczana była umowa kredytu. W tym celu ustawodawca nałożył na bank obowiązek wprowadzania do umów kredytów walutowych dodatkowego elementu w postaci szczegółowych zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu.
Dla umów kredytu zawartych przed wejściem w życie ustawy antyspreadowej ustawodawca nałożył na banki obowiązek zaproponowania klientom aneksów, które wprowadzałyby do nich kryteria ustalania kursu indeksacji/denominacji. Niemniej jednak nawet jeśli kredytobiorcy taki aneks podpisał, nie oznacza to, że umowa kredytu została „uzdrowiona” i zostały z niej wyeliminowane abuzywne klauzule przeliczeniowe. Aneks taki nie może bowiem działać wstecz, a zgodnie z art. 3852 k.c. badanie abuzywności postanowienia umownego powinno być dokonywane według stanu z chwili zawarcia umowy umowy głównej.
W sprawie tej wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale o następującej treści:
„Oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 KC), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy Ocena postanowienia umowy jako niedozwolone według stanu z chwili zawarcia umowy”. Uchwała SN(7) z 20.6.2018 r. (III CZP 29/17, MoP 2018, Nr 14).
Z tego względu kredytobiorca nawet jeśli podpisał taki aneks, w dalszym ciągu jest uprawniony do żądania unieważnienia umowy lub jej odfrankowania.
W tym duchu wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.12.2019 r., sygn. akt: V CSK 382/18:
Z kolei wspomniana w art. 4 zd. 2 Ustawy antyspreadowej zmiana umowy kredytu mogłaby wywoływać skutek sanujący tylko wtedy, gdyby stanowiła wyraz następczej “świadomej, wyraźnej i wolnej” rezygnacji kredytobiorcy-konsumenta z powoływania się na abuzywność postanowienia (ewentualnie także nieważność umowy) i zgody na jego zastąpienie (ex tunc lub pro futuro) postanowieniem dozwolonym (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18).
W braku takich czynności sanujących, wejście w życie Ustawy antyspreadowej w żaden sposób nie podważa abuzywności spornych klauzul i nieważności Umowy.
Ustawa antyspreadowa nie wprowadziła – ani wstecz, ani na przyszłość – w sposób automatyczny żadnego mechanizmu ustalania wysokości kursów walut, do których kredyty są indeksowane/denominowane, lecz wymaga od banku stworzenia takiego mechanizmu i wprowadzenia go do umów. Z powyższych względów niezrozumiałe są formułowane w procesach sądowych twierdzenia banków, jakoby ustawa antyspreadowa usuwała abuzywność kwestionowanych postanowień lub dopuszczała brak w umowach o kredyt indeksowany/denominowany mechanizmów ustalania kursów wymiany walut. Wręcz przeciwnie, ustawodawca uznał go za tak istotny element stosunku prawnego, że uczynił go jednym z essetialia negoti umowy o kredyt indeksowany/denominowany do CHF.
Ustawa antyspreadowa wprowadziła również możliwość spłacania kredytów indeksowanych (waloryzowanych) / denominowanych do CHF bezpośrednio we frankach szwajcarskich. W tym celu ustawodawca nie przewidział obowiązku zawierania aneksu do umowy kredytu. Niemniej jednak nawet jeśli kredytobiorca zaczął spłacać taki kredyt bezpośrednio we franku, czy to na podstawie aneksu, czy też bez niego, w dalszym ciągu okoliczność ta nie spowodowała wyeliminowania z umowy klauzul niedozwolonych. Z tego względu takiemu kredytobiorcy również przysługuje roszczenie o unieważnienie umowy lub jej odfrankowanie.