Czy nieprecyzyjna informacja Banku o kosztach kredytu uprawnia konsumenta do skorzystania z sankcji kredytu darmowego? Odpowiedzi na to pytanie udzieli TSUE już 13 lutego 2025 r.
Podstawy zastosowania Sankcji Kredytu Darmowego
Jedną z podstaw uprawniających konsumenta do skorzystania z sankcji kredytu darmowego jest niewłaściwe wskazanie w umowie kosztów kredytu lub pożyczki. Obowiązek należytego poinformowania kredytobiorcy o kosztach oferowanego produktu finansowego wynika z art. 30 ust. 1 pkt 10) ustawy o kredycie konsumenckim. Wymóg ten ma niebagatelne znaczenie, gdyż jego niedochowanie rodzi po stronie konsumenta uprawnienie do spłaty kredytu bez odsetek i prowizji.
Informacja o pozaodsetkowych kosztach kredytu – praktyka banków
W stosowanych przez banki i inne instytucje pożyczkowe wzorcach umów obowiązek poinformowania konsumenta o pozaodsetkowych kosztach kredytu realizowany jest w różny sposób, który nie zawsze spełnia standardy precyzyjnej i wyczerpującej informacji. Zdarza się, że tylko na pozór klauzula umowna traktująca o pozaodsetkowych kosztach kredytu przez swoją obszerność wydaje się szczegółowo opisywać rodzaj i zakres stosowanych opłat. Dzieje się tak w szczególności wtedy, gdy bank odwołuje się do obowiązującej taryfy i zastrzega, że może ona ulec zmianie w określonych w umowie przypadkach. Problem w tym, że warunki te często nie poddają się obiektywnej weryfikacji. Dzieje się tak dlatego, że warunki zmian opłat często odnoszą się do zdarzeń i danych, do których kredytobiorca nie ma dostępu. W takiej sytuacji bank może arbitralnie powoływać się na okoliczności, których pożyczkobiorca nie jest w stanie zweryfikować. Dotyczy to w szczególności wzrostu kosztów działalności banku, wzrostu cen energii elektrycznej lub kosztów usług obcych, zmiany wynagrodzeń pracowników, itp. Skonfrontowany z tak uzasadnionym wzrostem kosztu obsługi kredytu konsument nie ma możliwości zakwestionowania dokonanych podwyżek, gdyż umowa z reguły nie zawiera obiektywnego mechanizmu oceny zaistnienia zdarzeń uprawniających bank do zmiany taryfy.
Pytanie prejudycjalne do TSUE Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie
Opisany powyżej problem standardów jakie powinna spełniać informacja o pozaodsetkowych kosztach kredytu dostrzegł Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie rozpoznający sprawę z powództwa konsumenta przeciwko bankowi dotyczącą sankcji kredytu darmowego. Sąd ten postanowił zwrócić się z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o następującej treści:
Czy art. 10 ust. 2 lit. k) dyrektywy 2008/48/WE w kontekście motywu 6, 8 i 31 dyrektywy należy rozumieć w ten sposób, że wystarczające jest podanie konsumentowi informacji o tym jak często, w jakich sytuacjach i o jaki maksymalnie procent mogą być podwyższone opłaty związane z wykonywaniem umowy, nawet jeśli konsument nie może zweryfikować zaistnienia danej sytuacji, a opłata może w konsekwencji zostać podwojona?
Skutki niekorzystnego dla banków orzeczenia TSUE
Sprawa z powyższego pytania została zarejestrowana pod sygnaturą C-472/23 i ma zostać rozstrzygnięta już 13 lutego 2025 r. Jeśli TSUE uzna, że informacja o warunkach zmiany opłat związanych z kredytem konsumenckim powinna odwoływać się do weryfikowalnych dla konsumenta zdarzeń, może okazać się, że większość funkcjonujących w obrocie prawnym umów o kredyt konsumencki jest sprzeczna z prawem. Stwierdzenie przez TSUE takiej sprzeczności spowoduje, że każdy kredytobiorca-konsument, którego umowa kredytu/pożyczki nie zawiera precyzyjnej i weryfikowalnej informacji o pozaodsetkowych kosztach kredytu, będzie mógł wystąpić z żądaniem zwrotu spłaconych do tej pory odsetek i prowizji, a następnie spłacać kredyt bez żadnych kosztów.
Czas pokaże, czy jesteśmy w przededniu rewolucji w postrzeganiu i przestrzeganiu prawa konsumenta do rzetelnej i pełnej informacji o produktach finansowych sprzedawanych przez banki.